Mazelen of mazzel?

Mazzel tov in het Hebreeuws

Waalwijk is een bijzonder gebied. Met een grote protestantse bevolkingsgroep in met name de dorpskernen en en grote katholieke bevolkingsgroep in met name het oude Waalwijk ligt het op de grens van wat wel de 'biblebelt' wordt genoemd. Niet ver hier vandaan nemen de problemen rondom de mazelen-epidemie grote vormen aan. Als zoon van een huisarts kan ik er met mijn verstand niet bij dat je je kinderen niet zou laten inenten. Maar tegelijkertijd ben ik dominee genoeg om te beseffen dat je met medische argumenten en andere 'wereldse' redeneringen streng-gelovigen niet zult overtuigen om hun kinderen alsnog in te enten. Dan praat je een andere taal die niet verstaan wordt. Maar hoe kun je in 'de tale Kanaäns' toch duidelijk maken dat inenten gewenst is?

De rector van het Hersteld Hervormd Seminarie aan de VU, ds. Wim van Vlastuin, geeft de voornaamste reden waarom streng-gelovigen tegen inenten zijn:

"De grens wordt bepaald door de Bijbel. Gezondheid en ziekte vallen ons niet bij toeval, maar uit Gods vaderhand ten deel. Dat staat in de Heidelbergse Catechismus, een van onze belijdenisgeschriften. Alle reformatorische christenen onderschrijven dit. Voor sommigen is dit reden om tegen inenten te zijn. Ze zijn bang dat ze te veel vertrouwen op de medische wetenschap en te weinig op God. Voor anderen vormen deze zinnen geen beletsel om in te enten: gebruik maken van de goede inzichten van de wetenschap mag, zoals we ook boekdrukkunst en computers gebruiken." (Trouw, 2 juli 2013)

Van Vlastuin staat een pastorale benadering voor:

"Als men de inenting ervaart als iets wat tussen ons en God komt te staan, moet je geen druk op het geweten uitoefenen. Het wordt dan ervaren als een verafgoding van de wetenschap, terwijl men zich afhankelijk wil weten van God." 

Dit klinkt inderdaad heel pastoraal, maar het maakt de kwestie wel ongrijpbaar. En wat bij betreft ook onverantwoord, tegenover God. Als dominee kun je niet voorbij gaan aan je plicht om te verkondigen dat we het leven van God hebben gekregen en dat je een zorgplicht hebt, niet zozeer tegenover de wereldse of zo je wilt heidense maatschappij, maar tegenover God. Door de verantwoordelijkheid achter de gesloten voordeur te leggen, handelen predikanten haaks op hun geloof dat alle gelovige afwegingen in het leven geen privé kwestie zijn, maar dat het leven in verbinding staat met de gemeenschap, die onder Gods hoede staat. En natuurlijk mag je dan een beroep of zelfs druk uitoefenen op het geweten. Juist omdat God Zijn kinderen nooit de zorg zou onthouden die het nodig hebben. Dus waarom zouden wij dat dan wel doen?

Als je als dominee blijft verkondigen dat gezondheid en ziekte ons niet bij toeval, maar uit Gods vaderhand ten deel vallen, hoe onbijbels ik dit ook vind, wat de Heidelberger Cathechismus ook moge zeggen, wat is dan de schuld van dat kind dat lijdt en sterft? Of: waarom zou je je kind wel naar het ziekenhuis mogen brengen als het ziek is (waarbij er overigens voor mazelen geen medicijnen zijn), maar geen voorzorgsmaatregelen mogen treffen? Ik vind de redenering zo primitief, dat ik me nauwelijks kan voorstellen dat je hem met een stalen gezicht geloofwaardig kunt verkondigen. Die grote woorden durf ik te gebruiken omdat de redenering maar half is en daarom inconsequent. Wel naar het ziekenhuis mogen gaan als het zover is, maar geen voorzorgsmaatregelen mogen treffen, is net zoiets als je niet mogen wassen, maar wel je wonden mogen ontsmetten.

Bovendien vind ik het ook egoïstisch, en dat staat ook haaks op mijn geloof. We hebben het hier wel over besmettelijke ziekten. En als je het dan een privé afweging vindt, hoe ga je dan om met de consequentie dat je anderen ook in gevaar brengt? Andere kinderen, maar bijvoorbeeld ook zwangere vrouwen lopen gevaar. Zelfs als je vindt dat je verantwoordelijkheid tegenover God boven de verantwoordelijkheid tegenover mensen gaat, dan zou je toch ook moeten beseffen dat God ons medemensen heeft geven om lief te hebben voor Zijn aangezicht?

Ik wil niet kiezen voor het nalaten van zorg aan kinderen om mazelen te voorkomen. Het woord mazelen komt van het enkelvoud masel, een middeleeuws Nederlands woord voor zweer of vlek op de huid. Ik wil wel voor iets anders kiezen: voor mazzel. Dat woord komt uit het Hebreeuws en betekent geluk. En geluk is in de bijbel een zegen van God. Vaak wordt het in combinatie gebruikt met het woord 'tov' dat wij kennen als tof, goed. Het geluk van het krijgen van een kind is een zegen van God. En daarmee geeft God ons een verantwoordelijkheid om al het nodige te doen om een kind in gezondheid en veiligheid op te laten groeien. Dat er van alles kan gebeuren (buiten of door Gods wil) staat buiten kijf. Maar wij hebben de mazzel dat God ons zegent met verstand om de zegen van kinderen te beschermen voor zover het in onze macht ligt. Daarmee doen we de macht of zo je wilt de almacht van God niet tekort. Dacht je nu werkelijk dat je daar iets tegenin kon brengen?

Ik wens jonge ouders veel mazzel toe. Weet je gezegend en wees die zegen waard!

En nou moet (het met) het Nieuwe Liedboek uit zijn!

Eind mei verschijnt het Nieuwe Liedboek. Dit liedboek is bedoeld om op termijn het Liedboek voor de kerken van 1973 en allerlei tussentijds verschenen bundels te vervangen. In de afgelopen veertig heeft de kerkmuziek nogal wat veranderingen doorgemaakt. We zijn modernere melodieën gaan zingen met modernere teksten, verschenen in verschillende bundeltjes van Zingend Geloven. Ook zijn we uit meer verschillende tradities gaan zingen. Waren er eerst de 'Rooms-katholieke' liederen, zoals die van Oosterhuis, later kwamen daar ook Taizé, Iona, Opwekking en diverse kinder- en tienerliederen bij. Ook bleken sommige 'klassiekers' als 'Welke een vriend is onze Jezus' of 'Vaste rots van mijn behoud' van meer eeuwigheidswaarde dan de samenstellers van het Liedboek voor de kerken hoopten in hun kerkmuzikale wijsheid. Bekend is dat in ieder geval de laatste terugkeert in het Nieuwe Liedboek.

Met dat het liedrepertoire zich verbreedt, is er dus ook meer keuze. En dat maakt het samenstellen van het Nieuwe Liedboek er niet makkelijker op. Vandaar dat het enigszins voorspelbaar is dat daar nu kritiek op komt. En ook dat Trouw daar als de kippen bij is. Want geen kerknieuws zonder tegenstellingen en conflicten.

Wat mij in het artikel stoort, is dat verschillende mensen die kritiek hebben op de samenstelling van het Nieuwe Liedboek of hem juist verdedigen, allemaal tipjes van de sluier oplichten van hoe de bundel is samengesteld. Want wij, ook predikanten, weten eigenlijk niets (het moderamen van onze landelijke kerk naar verluid na lang aandringen wel). Er is een proefbundeltje verschenen een paar jaar geleden, en ook nu circuleert er weer een proefbundeltje als promotiemateriaal, maar dat is enkel te krijgen als je naar een liedboekavond gaat, waar deze liederen gezongen worden. En wij moeten maar aannemen dat het bundeltje een voldoende representatief beeld geeft. En een antwoord op wat er nu eigenlijk in komt te staan hebben we al helemaal niet. Ook begrijp ik van studenten dat er weliswaar over het Nieuwe Liedboek wordt gesproken op de opleiding, maar dat de samenstellers onder een zwaar embargo staan om er tot het verschijnen van de bundel verder niets over te zeggen.

In de aanloop naar de Liedboekavond die wij hier organiseren op woensdag 15 mei 2013 in de Ambrosiuskerk hoor ik vaak het woord 'copyright' en 'rechten' als reden waarom ook de bestaande proefbundels niet zomaar verspreid kunnen worden, al krijgen we ze ook in PDF... Ik word daar een beetje moe van. Het geeft mij net als bij het achterhouden van de inhoudsopgave van de bundel het gevoel dat men de liederen nog even voor zichzelf wil houden. En dan snap ik alle commerciële belangen best, maar denken ze nou werkelijk dat ze er één bundel minder om verkopen? Bovendien: het zijn liederen ván de kerken. Wij zingen niet bij de gratie van betaalde auteursrechten, maar omdat liederen deel zijn uit gaan maken van onze geloofstraditie en onze geloofsbeleving.

Dus: nou moet het uit zijn! Als zelfs de commissieleden erover uit de school klappen en het Evangelisch Werkverband (binnen de Protestantse Kerk in Nederland!) officieel afstand neemt van het Liedboek, terwijl hun handtekening eronder blijkt te staan, dan kan de commissie niet langer meer de gemeente in onzekerheid laten. Dus voeg gewoon nog een PDF'je met auteursrechten erbij, waarin gewoon de samenstelling zichtbaar is, liefst met de herkomst ervan. En ja, dan gaan we net als bij Oranje, tellen welk aandeel de verschillende bundels erin hebben, maar dan weten we tenminste allemaal waarover we praten. Het zou een mooi paasgeschenk zijn!

Meer info over het Liedboek is te vinden op www.liedboek.nl

Bisschoppen komen ook aan 'onze' liederen

Vandaag werd bekend dat twee censors in de Rooms-Katholieke Kerk, adviseurs van de bisschoppen, veel liederen van Huub Oosterhuis willen schrappen. De liederen van deze (getrouwde) priester-dichter zouden onvoldoende getrouw zijn aan de kerkelijke leer.

Deze liederen zijn echter wel een belangrijke basis geweest voor het interkerkelijke, oecumenische vieren, omdat het ook liederen zijn die in de Protestantse kerken bekend zijn geraakt. Deze liederen hebben wij dus gemeen en verbinden ons aan elkaar. Een verbod raakt dus niet alleen de Rooms-Katholieke gemeenschap, maar ook de Oecumenische, en daarmee ook de Protestantse. Wij zingen liederen, waarvan we dus nu weten dat ze niet meer in de zusterkerk gezongen mogen worden. Wat kunnen we nu nog zingen met elkaar in een officiële viering, bijvoorbeeld bij trouwen of rouwen? Eén 'troost', dat is toch al nauwelijks meer mogelijk...

De oecumene staat eens te meer onder druk. Om eens inzicht te geven in wat dat voor de Protestantse kerken betekent, zet ik de liederen hier onder elkaar die uit het Liedboek voor de kerken of uit Tussentijds niet meer gezongen mogen worden. Dat brengt het probleem dichterbij. De liederen uit het Liedboek voor de Kerken zijn immers liederen die door onze kerken zijn goedgekeurd voor de liturgie in 1973. Liederen uit Tussentijds zijn nieuwe liederen die zich in de liturgische praktijk hebben gewezen en gebundeld zijn op weg naar een nieuw liedboek in 2012.

Daarbij zij aangetekend dat de liederen met een M volgens De Werkgroep voor Liturgie uit Heeswijk niet meer gezongen mogen worden volgens censor pastoor Cor Mennen (bisdom Den Bosch), waarvan tegen een aantal de werkgroep bezwaar heeft aangetekend. Deze zijn gemerkt met een *. De liederen die hulpbisschop Herman Woorts van het aartsbisdom volgens uitgeverij Gooi en Sticht wil schrappen zijn vermeld met een W.

Gezang 161 - Uit uw hemel zonder grenzen M*
Gezang 163 - Gij zijt een mensenzoon M*
Gezang 172 - Een mens te zijn op aarde W
Gezang 487 - De Heer heeft mij gezien en overwacht W

Tussentijds 10 - Zomaar een dak M
Tussentijds 20 - De chaos schiep in mensenland W
Tussentijds 49 - De steppe zal bloeien W
Tussentijds 89 - Ere wie ere toekomt W
Tussentijds 90 - Dat woord waarin ons richting wordt gegeven M
Tussentijds 107 - Het brood in de aarde gevonden M*
Tussentijds 113 - Hij die gesproken heeft een woord dat gáát W
Tussentijds 115 - Wonen overal nergens thuis M
Tussentijds 118 - Licht dat ons aanstoot M*
Tussentijds 134 - Scheur toch de wolken weg en kom M*
Tussentijds 161 - Neem Gods woord met hart en mond
Tussentijds 207 - De wijze woorden en het groot vertoon W
Tussentijds 212 - Te doen gerechtigheid M*
Tussentijds 216 - Komen ooit voeten M

Oordeelt u zelf...

Voor de achtergrond lees het artikel in Trouw.