donderdag 4 juli 2013

Een mand vol door te delen - preek bij de diaconale accentdienst t.b.v. Het Passion op 30 juni 2013


Te beluisteren via kerkomroep

De onderstaande overweging heb ik samen met Piet van Pelt geschreven, wiens bijdrage cursief is gedrukt.

Toen we met de diakenen op werkbezoek waren bij Het Passion in Hummelo, toen wilden we niet alleen heel graag de gebouwen zien en horen en zien wat er gedaan wordt voor dak- en thuislozen; we waren ook op zoek naar de inspiratie van de oprichters ervan, Piet en Heleen van Pelt. Wat drijft deze mensen nu? Wat halen ze de spirit vandaan? En: wat is de Geestkracht, hoe werkt de Geest van God in zo’n project als dit? Hoe laat dit project zien dat het meer is dan alleen de inzet en motivatie van mensen, maar dat God erbij komt kijken en helpen? Wat laat dit project ons zien van wat geloven vermag te doen, van wat geloof voor elkaar krijgt, door de kracht van de Geest?

Het Bijbelverhaal van vandaag, over de wonderbare broodvermenigvuldiging; dit verhaal is meer dan een verhaal over een wonder. Het is niet een show of een truc van Jezus, waarmee Hij bekendheid verwierf. Nee, dit wonder is bedoeld om de leerlingen iets duidelijk te maken. Daarom spreken we bij wonderen ook wel van tekenen. Niet om er iets aan af te doen. Het klinkt veel minder wonderlijk als je het tekenen noemt. Maar om te laten zien dat wonderen niet op zichzelf staan, maar dat ze ons iets te zeggen hebben. En in het geval van dit verhaal heeft dit teken van de broden de leerlingen iets te zeggen. Zij zijn het lijdend voorwerp in dit verhaal om het zo maar eens te zeggen. En zo is het ook vandaag in het verhaal over Het Passion. Het gaat vandaag in de dienst niet om de dak- en thuislozen, maar om ons: wat heeft het verhaal van Het Passion ons te zeggen? Het gaat dus nu niet om de time-out die de dak- en thuislozen krijgen in Het Passion. Eigenlijk krijgen wíj dus vandaag een time-out. Net als de leerlingen.

Want wanneer we het verhaal van Marcus binnenstappen, komen de leerlingen bij Jezus terug en brengen ze verslag uit van hun werkzaamheden. Ze waren immers eerder op pad gestuurd, de wereld in, om het volgende te doen: ‘Ze gingen op weg en maakten het goede nieuws bekend om de mensen tot inkeer te brengen, en ze dreven veel demonen uit en zalfden veel zieken met olie en genazen hen.’ Aan het begin van ons verhaal brengen ze hier verslag van uit. En Jezus antwoordt: ‘Ga nu mee naar een eenzame plaats om alleen te zijn en een tijdje uit te rusten.’ In de Naardense Bijbelvertaling staat wat er letterlijk staat: ‘Kom mee, jullie zelf alleen, naar een plek in de woestijn, en rúst wat.’ Het gaat dus niet om een eenzame plaats, maar om op jezelf te zijn, met jezelf te zijn. Een plek waar helemaal niets is, dan jijzelf. Een plek, de woestijn, die in de bijbel symbool staat voor bezinning; waar leven en dood heel dicht bij elkaar liggen. Waar je met jezelf alleen bent. Dáár moeten de leerlingen tot rust komen. Daar krijgen ze hun time-out. En wat gebeurt er met een mens als hij wordt meegenomen en met zichzelf alleen is, en luistert naar Jezus, en om zich heen kijkt wat er gebeurt?

Voor ons, Heleen en Piet begon het verhaal over de 5 broden en 2 visjes 10 jaar geleden, we hadden het alleen niet in de gaten.
10 jaar geleden kreeg ik eind juni te horen dat ik met mijn afdeling kon vertrekken.
Ontslag, afstand leren nemen?

Ik was bezig met het voorbereiden van een ambtsdragersdag van onze kerkenraad en ik ‘liep tegen deze gelijkenis aan’.
De boodschap voor de ouderlingen en diakenen?
Vraag niet ‘wat moet ik nu doen, kan ik het wel?’.
De Here houdt ons hier voor……. Hij bemoedigt……;
Ga aan het werk, vertrouw op Mij die jou verkoos om ambtsdrager te worden….
“ga en deel uit”  en achteraf blijkt dat je overhoudt….

Als de leerlingen om zich heen kijken zien ze dat het alles behalve rustig is. Want hun vertrek werd opgemerkt en velen hoorden ervan, en uit alle steden haastten de mensen zich over land naar de plaats en kwamen er nog eerder aan dan Jezus en de leerlingen. Niks geen rust. Een time-out betekent niet dat je op vakantie bent, maar dat je ergens mee aan de slag moet. En allereerst met jezelf. En Jezus gaat de leerlingen voor. Waar de leerlingen eerst zelf op pad gingen, neemt Jezus het nu over. Nu is Hij het die de menigte onderwijst; de taak van de leerlingen. Dat is nodig, want, staat er, ‘ze leken op schapen zonder herder’. Jezus wil zijn leerlingen laten zien dat ze iets met deze mensen moeten. Dat ze niet hun eigen plan moeten trekken en hun eigen weg moeten uitstippelen, maar dat de mensen die ze op hun pad tegenkomen hen roepen om er voor hèn te zijn. De time-out richt de leerlingen op de mensen die op hun pad komen en stelt hen de vraag wat zij kunnen betekenen voor deze mensen. Dat vraagt om vertrouwen. Om het op je af laten komen wat mensen van je vragen. En om te vertrouwen op het wonder waarin er werkelijk iets groots kan ontstaan als je gelooft dat het zin heeft te delen.

Kort na dit alles gingen we op stap, op zoek naar een diaconaal project waar we ons leven mee wilden gaan vullen.
Er gebeurde tijdens die tocht van ruim 1 jaar wonderlijke dingen.
We ontmoette veel mensen, kregen allerlei ideeën en plannen en moesten keuzes gaan maken.
Niet onbelangrijk was de kennismaking met Jaap Bos en zijn vrouw Truus. Er ontstond  een bijzondere vriendschap.
Jaap wilde ons helpen, waarmee wisten we nog niet precies. Jaap werd om te ‘beginnen’ een meebidder.
Over die zoektocht, de vele mensen en Jaap…? we zouden we een boek kunnen schrijven. Maar het gaat om de 5 broden en 2 visjes.

Na ruim een jaar rondkijken werden wij op het spoor van dak- en thuisloze medemensen gezet. Het idee was om hen met vrijwilligers op de opvangplekken te gaan helpen en af en toe eens met een pan soep en een doos broodjes hen in de steden te bezoeken.

En de leerlingen van Jezus? Die denken dat ze met lege handen staan. En wat kun je met vijf broden en twee vissen nu voor verschil maken? Wat kun je met een pan soep en een doos broodjes voor een deuk in een pakje boter slaan? Het mooie van het verhaal van Markus is dat er niet zoals elders een jongetje is met vijf broden en twee vissen, maar dat Jezus hier tegen de leerlingen zegt: ‘Geven jullie hun maar te eten!’ Je voelt hun ongemak. Maar eerst ook wat verzet: ‘Ja hallo, moeten wij voor een immens bedrag brood gaan kopen om hun eten te geven?’ Jezus zal zijn hoofd hebben geschud toen hij zei: ‘Hoeveel brood hebben jullie bij je? Ga eens kijken.’ Jezus dwingt de leerlingen te kijken naar wat zijzelf te bieden hebben. Ware hulp betekent niet dat je het groots moet opzetten en moet afkopen met grote hoeveelheden brood in dit geval. Dan blijft het buiten jezelf staan. Het komt niet van jezelf. Er groeit niets, je geeft alleen weg. Nee, wat heb je zelf te bieden? En, kan door dat te delen, het zich zo vermenigvuldigen dat het heel veel wordt? Het begint bij vijf broden en twee vissen van de leerlingen zelf, meer niet. Iets werkelijk groots kan pas ontstaan als het klein begint. Als je erin gelooft en het zich daardoor vermenigvuldigt in het delen.

Wij maakten kennis met het Leger des Heils en met stichting Ontmoeting.
Met Ontmoeting kwamen we op het plan om een time-voorziening op te gaan zetten.
Samen met Jaap en een meedenkende neef hebben we stichting Het Passion opgericht.
In het plan van de time-outvoorziening zou Het Passion voor de locatie en de vrijwilligers gaan zorgen.
We hadden niets tastbaars of het zou een paar ton euro’s geweest moeten zijn. Totaal onvoldoende om iets zinnigs te kunnen doen.
We gingen zoeken naar een locatie.
Liepen tegen allerlei problemen op, te groot, te ver weg, niet geschikt, geen medewerking van gemeentes.
Totdat we na een half jaar tegen Hummelo opliepen.
 Of beter gezegd:
Toen we geen geschikte locaties meer hadden en thuiskwamen van een bezoek aan een wethouder die vertelde dat hij geen medewerking wilde geven…..
lag de brochure van Hummelo op de deurmat.
Een locatie uit onze dromen. Onbetaalbaar, maar wel geschikt.
Plotseling werden we verrast door welwillende diaconieën  en een telefoontje van de SKG en de plannen om het Protestants Diaconaal Krediet Nederland op te richten. Zij zochten naar Het Passion.
‘Kan ik morgen langskomen om kennis te maken?’

Wat het geworden is kunt u op onze site zien.

En dan gebeurt het. Als je je laat leiden door wie en wat er op je pad komt, de vele mensen die de leerlingen achterna kwamen, of dak- en thuislozen die Piet en Heleen van Pelt tegenkwamen; en je geeft slechts wat je te bieden hebt; dan blijkt het zich te vermenigvuldigen. Het is geen wonder op zich, dat je maar moet geloven en eigenlijk ongeloofwaardig is. Het wonder staat niet op zich; het begint bij wat de leerlingen te bieden hebben. En: ze houden ervan over. Twaalf manden worden gevuld met de overgebleven stukken brood. Twaalf, zoveel als er leerlingen zijn. Om hen draaide het in dit verhaal. Zij moesten leren geloven dat als je bij jezelf begint in wat je te bieden hebt, je werkelijk iets groots voor elkaar kunt krijgen, dat het verschil maakt. Want dat is het wonder: niet dat er iets onwerkelijks is gebeurd dat niet kan. Nee, dat er iets is gebeurd dat het verschil maakt. Dat het de wereld anders maakt en laat zien dat het anders kan. En de kracht die daarachter zit is niet minder dan de kracht van God. Het onmogelijke wordt mogelijk, maar niet zonder dat wijzelf daarin betrokken zijn. Wij zijn de handen en voeten van God. En wat wij te bieden hebben mag dan misschien niet veel zijn, maar er komt wel veel uit voort, manden vol, als je maar gelooft dat wat je hebt zich vermenigvuldigt door het te delen.

Onze manden?
1.      1,5 jaar nadat de brochure op de deurmat lag ontvingen we de eerste gasten, oktober 2006.
Sinds die dag hebben we:
2.      nooit 1 cent tekort gehad.
3.      Ruim 240 ondersteunende kerken.
4.      ruim 700 opnames gehad.
5.      stroomde bijna 70% positief uit.
6.      ruim 1700 diaconale vrijwilligers ontvangen die een midweek kwamen meehelpen.
7.      80 vaste vrijwilligers.
8.      erg veel mediale aandacht gekregen.
9.      konden we eind 2012 de accommodatie met 3 kamers uitbreiden en de kantoorunit 100% vergroten.
10.  vonden we eind 2012 onze opvolgers Luuk en Astrid Krol.
11.  waren Heleen en ik geen dag ziek
12.  ervaren dat Gods wegen ondoorgrondelijk zijn en dat er nog dagelijks van zijn gaven wordt gedeeld.
Het thema van de ambtsdragersdag in 2003 was ongemerkt ons voorgehouden en pas achteraf zagen wij de weg van God….. met ons.

In de naam van de Vader, de Zoon en de heilige Geest.
Amen

vrijdag 28 juni 2013

Bijzonder project voor dak- en thuislozen krijgt steun Protestantse Gemeente - Breng kleur in de grijze gebieden van onze samenleving

‘Laat je hart zien.’ Dat is het motto van Stichting Het Passion. Vanuit hun passie om iets te betekenen voor dak- en thuislozen in de grote steden stichtten Piet en Heleen van Pelt in Hummelo (Gelderland) een pension. Hier geven zij dak- en thuisloze mensen de kans om in een time-outperiode rust te vinden en zich te heroriënteren. De diaconie van de Protestantse Gemeente Waalwijk wil graag uw aandacht vragen voor dit project in een bijzondere kerkdienst, die gehouden zal worden op zondag 30 juni om 10.00u in de Ambrosiuskerk. Piet en Heleen van Pelt zijn aanwezig om hun verhaal te vertellen, waarin hun droom uitgroeide tot dit grote project. Dominee Otto Grevink gaat voor. Singer-songwriter Anne-Linde van de Veen zingt in deze dienst.

Het Passion is in Hummelo in een vrijstaande boerderij ontstaan vanuit de passie van oprichters Piet en Heleen van Pelt. Zij wilden kleur geven in de grijze gebieden van onze samenleving. Zij ervaren het als een wonder hoe vanuit hun passie dit project met steun van zovele geldschieters en vrijwilligers kon ontstaan. We lezen in de dienst dan ook het verhaal van de wonderbare broodvermenigvuldiging, waarin de leerlingen van Jezus zien hoe tot hun verwondering iedereen kan delen in de vijf broden en de twee vissen.

In Hummelo geeft Het Passion dak- en thuisloze medemensen de kans om in een time-outperiode rust te vinden en zich te heroriënteren. De dak- en thuisloze medemens vindt in de Time-outvoorziening rust voor een periode van 4-6 weken. Ze komen weer op adem en voelen zich wat meer mens. In deze niet-klinische omgeving krijgen zij professionele zorg, aandacht en verzorging om wellicht een stap te maken naar een behandeltraject of bijvoorbeeld een begeleid-wonen accommodatie. Het project wordt gedragen door diaconale vrijwilligers.

In de dienst zal Piet van Pelt aan de hand van het bijbelverhaal vertellen hoe zij hun project hebben ervaren. Zijn vrouw Heleen gaat met de kinderen mee om hun het verhaal te vertellen. In de dienst zingt singer-songwriter Anne-Linde van de Veen ,die dominee Otto Grevink nog kent van de vooropleiding die zij beiden volgden op een theaterschool. Ze kent het leven op straat en zingt mooie zelfgeschreven liedjes over het leven en de liefde.

Na de dienst is er nadere informatie te verkrijgen over het project. Hier krijgt u ook een inkijkje in alle producten die de bewoners tijdens hun creatieve activiteiten maken. Een voorproefje daarvan is te vinden op de website van de diaconie: www.diaconiepgw.nl, waar u ook meer informatie kunt vinden over dit project en deze dienst. De website van Stichting Het Passion is www.hetpassion.nl.


De diaconale accentdienst voor Het Passion wordt op zondag 30 juni gehouden om 10.00u in de Ambrosiuskerk in Waalwijk. De uitgangscollecte is uiteraard voor dit doel bestemd.

woensdag 26 juni 2013

Eerlijk(e) waar: de eerlijker Fairphone komt eraan!

Het team van Fairphone in Amsterdam
Eerder vertelde ik dat ik dit najaar wil overstappen naar een eerlijker mobiele telefoon: de Fairphone. Fairphone wil een mobiele telefoon produceren die eerlijker. Eerlijker, omdat de grondstoffen uit gebieden komen waar er niet om gevochten wordt. Eerlijker, omdat er goed gekeken wordt hoe arbeidsomstandigheden zo eerlijk mogelijk kunnen zijn. Eerlijker, door rekening te houden met het milieu, door een mogelijkheid te bieden twee simkaarten te installeren, zodat je geen twee telefoons nodig hebt voor bijvoorbeeld werk en privé. En door de onderdelen niet meer vast te lassen, maar vast te schroeven, zodat onderdelen vervangbaar zijn. En door niet automatisch een oplader mee te zenden, als je die zelf nog hebt (mini-USB). Zo werkt Fairphone van binnenuit aan een eerlijker productiesysteem, dat hopelijk de grote jongens inspireert. Mij in ieder geval wel en ik steun het graag. Inmiddels hoor ik dat meer mensen overwegen een Fairphone te kopen, en één heeft er al één besteld na mijn blog. Natuurlijk hoor ik ook argumenten om het niet te doen, omdat je al een telefoon hebt en die niet zomaar wegdoet. Natuurlijk. Wat zou een eerlijker telefoon voor zin hebben als we een ander daarmee voortijdig weggooien? Lekker eerlijk! En dan was er nog de vraag wat mij ervan verzekert dat ik werkelijk een telefoon krijg en het geld dat ik al betaald heb niet verdwijnt? Kijk, dat is nu het mooie van Fairphone. Eerlijk produceren betekent ook transparant zijn. Dus steeds open zijn over hoe ver het ermee staat en wat ze gaan doen om mij ook daadwerkelijk een telefoon te bezorgen. Dat doen ze met onderstaand filmpje bijvoorbeeld via hun eigen Vimeo-kanaal, en hun Facebook-pagina. Een voorbeeld van eerlijk zakendoen. En ach, natuurlijk blijft het commercieel. Laten we ook daar gewoon eerlijk over zijn. Maar commercieel vanuit een ideaal, om ook werkelijk iets voor elkaar te krijgen. Het is geen charitatieve instelling, maar het is wel een goed doel.

Fairphone: Pre-order explanation animation from Fairphone on Vimeo.

dinsdag 25 juni 2013

Hé gaode mee? En ge blijft altijd dominee!

Vanmiddag met allerlei koorleden van Phonè, Excelsior en mijn eigen koor Laudate Dominum meegezongen op de seniorenmiddag t.g.v. de feestweek van Sprang 700. De dorpskern Sprang bestaat 700 jaar en dat willen ze weten ook. Een heuse feestweek met eigen vlaggen en tal van activiteiten voor jong en oud is opgezet. Zaterdag mocht ik de taptoe van Muziekvereniging Marijke presenteren en vanmiddag meezingen in een gelegenheidskoor met Brabantse meezingers: 'Brabant' van Guus Meeuwis, 'Het leven is goed in het Brabantse land' en 'Hé gaode mee' - ach, zo goed is m'n Braobants nou ook weer niet, al kom ik uit Brabant. Maar het zingt lekker mee. En het is leuk om te doen. Misschien niet eens zozeer om wat er gebeurt, maar dat het gebeurt. En dat men er prijs op stelt dat je meedoet. Van mijn leven had ik nog nooit een taptoe meegemaakt. Tot vorig jaar voor het eerst, toen Marijke me vroeg voor haar jubileumtaptoe. En kennelijk is dat zo goed bevallen dat ik het weer mocht doen dit jaar. Het is mooi om mensen zo enthousiast te zien organiseren en repeteren voor iets waar ze hun hart en ziel inleggen. En ook op de seniorenmiddag zie je mensen, toch 90 man, genieten van de Brabantse middag. En dan is het vaak van: 'Hé, dat is de dominee'. Mensen zijn verrast dat je dat doet. Ik ervaar het als een bijzondere manier om steun te verlenen aan het verenigingsleven, in een samenleving die al zo verschraalt. En dat ik dan dominee ben, ook als ik iets doe met muziek en theater dat nu eenmaal mijn hobby is; ach, ik ben het. Het levert mooie contacten op en blijde gezichten. Ik heb maar een mooi vak zo! Bovenstaande foto werd gemaakt ter illustratie hiervan. De fotografe vond het wel mooi om ze bij elkaar op de foto te zetten: de dirigent, de troubadour en de zingende dominee. Aangenaam! 

maandag 24 juni 2013

Een rode draad door legio verhalen van mensen - preek 23 juni 2013


Te beluisteren via Kerkomroep

Het valt niet mee om in deze tijd te geloven. En dan bedoel ik eens niet dat het lastig is om in onze tijd de Bijbel te verstaan en je af te vragen hoe al die oude geloofsvoorstellingen ons nu nog iets te zeggen hebben. Dat bedoel ik niet. Het valt niet mee om in deze tijd te geloven, want: waar haal je de tijd vandaan? En dan gaat het mij er niet eens om dat het moeilijk is om tijd vrij te maken voor de kerkgang. En ja, natuurlijk hopen we dat er mensen bereid zijn om te voorzien in de openstaande vacatures. Maar dat is niet de kern van de zaak. De kerk bestaat niet voor zichzelf. En ook de vacatures zijn er niet voor zichzelf. De kerk, en de dingen die je erin kan doen zijn wel een kans om met geloof bezig te zijn en om je samen in te zetten voor wat je waardevol vindt.

Maar dan ga ik al een paar stappen te ver. Stappen die ik vandaag eigenlijk niet eens wil zetten, want nogmaals: dat is de kern niet. Wat is de kern dan wel? Ja, dat is misschien wel de grootste vraag. Want wat is de kern van het leven? Voel je een kern van je leven? Of is die net zo moeilijk te formuleren als het is om er tijd voor vrij te maken om daarmee bezig te zijn? Ons leven is behoorlijk druk. Gezin, werk, school, kinderen, kleinkinderen, verenigingen, activiteiten, vrienden, familie en zo nog vast veel meer vragen allemaal om hun aandacht. Dat lijkt van alle tijden, maar er is in onze tijd meer aan de hand. Het gaat er niet alleen om dat je in je ene leven je aandacht moet verdelen. Het gaat er ook om dat je leven verknipt kan raken door al die levensgebieden waar je in actief bent. Het leven kan door de drukte van zovele dingen in fragmenten uiteen vallen. Ben je thuis echtgenoot en ouder, of zelfstandig alleen, op je werk ben je collega, en dat werk doe je ook niet meer veertig jaar. Ook daar zit momenten in dat je opnieuw moet beginnen. De ene baan vloeit niet automatisch over in de andere. Het overkomt steeds meer mensen dat je voor een tijdje werkeloos kan raken, of zoals dat met het oog op de carrière beter klinkt dat je in between jobs bent, tussen twee banen inzit. Het is ook niet meer vanzelfsprekend om al die tijd in dezelfde plaats te blijven wonen, en zo kan ook een kerk een tussenstation zijn. Relaties gaan ook steeds vaker niet een leven lang mee, omdat ze gebonden zijn aan de plaats waar je woont, of omdat elke levensfase nieuwe vrienden geeft waarbij je de oude uit het oog verliest. En door scheidingen worden relaties alleen maar ingewikkelder, ook met wederwijdse relaties uit het verleden.

Kortom, op allerlei manieren kunnen er breuken ontstaan in je leven. Breuken in je werk, die je een totaal andere richting uit sturen. Breuken in relaties met mensen, en met de kerk. En dan gaat het vandaag er niet eens om dat breuken kunnen ontstaan door conflicten, want net zo goed kunnen er positieve keuzen achter zitten om met je leven een andere kant op te gaan. Om je juist te wijden aan je hobby en daarvan je beroep te maken of om je ergens voor in te zetten waar je wel inspiratie uithaalt. Waar het mij vandaag om gaat is dat je levensverhaal hierdoor in fragmenten uiteen kan gaan vallen. Fragmenten die niet zoveel met elkaar te maken hebben. Zoals jouw verschillende banen niets met elkaar te maken kunnen hebben of heel weinig. En je vriendengroepen uit verschillende fasen en gebieden van je leven enorm kunnen verschillen. En het zou dan aardig zijn om die verschillende vriendengroepen eens een karakteristiek van jou te laten geven. En dan zou het aardig zijn die eens te vergelijken. Is het mogelijk dat verschillende groepen vrienden, collega’s en familieleden en alle mensen die je uit het oog bent verloren aan vorige vrienden, ex-collega’s of zelfs ex-familieleden uit verschillende fasen en gebieden van je leven een verschillende karakteristiek geven? Of duidelijk laten zien dat jij een fragment van je leven met ze deelt en niet het geheel? En dat is op zich allemaal nog niet eens zo heel erg, en het kan ook best leuk zijn om die verschillende fragmenten van elkaar te horen. Maar wat is de rode draad? Dat is de vraag voor vandaag. Als er zoveel kans is in ons huidige leven dat je leven in fragmenten uiteen valt, en je levensverhaal daarmee een lappendeken wordt, wat is dan de rode draad door jouw levensverhaal? Natuurlijk, je maakt verschillende dingen mee in verschillende levensfasen. Mensen gaan en mensen komen en altijd weer is er een manier om verder te gaan. Maar wat als die overgangen ook echt breuken zijn en je nu niets meer te maken hebt met wie je vroeger was en wat je toen deed en met wie je toen was, wat is dan de rode draad door jouw leven? En: hoe hou je de rust om verder te gaan?

Zo komen we vandaag uit bij Legioen. Een wonderlijk verhaal van een naakte man die ver weg van de samenleving leeft. Een man die bezeten is door meerdere demonen, vertelt het verhaal. En die daarom Legioen heet. Hij is in bezit genomen door talloze demonen, door talloze stemmen die hem gek maken. Wie is hij? Geen idee, we horen eigenlijk geen naam, maar een nummer: ontelbaar. En deze Legioen gebruik ik vandaag als een beeld voor het leven dat in fragmenten uiteenvalt. Wanneer je leven zo in fragmenten uiteenvalt, wie ben je dan? Een ongemakkelijke vraag. Maar ga hem alsjeblieft niet uit de weg. Het gaat niet om een veroordeling, zelfs niet om een oordeel. Kijk maar naar Jezus. Hij neemt zelf de naam Legioen niet in de mond. Hij zoekt de mens achter die fragmenten, dat kind van God. En het ongemak bij dit kind van God is voelbaar. Hij roept luidkeels: ‘Wat heb ik met jou te maken, Jezus, Zoon van de allerhoogste God? Ik smeek je, doe me geen pijn!’ Wat dubbel wat deze man zegt. Allereerst een geloofsbelijdenis dat Jezus de Zoon van de allerhoogste God is. Dus hij weet wie Jezus is. Maar hij wil niet met Hem te maken hebben, want hij vreest dat dat pijn doet. Maar de man blijkt zichzelf vooral pijn te doen. De drukte, die tot razernij leidt, maakt dat hij wat hem probeert te bedwingen, de boeien aan handen en voeten, kapot trekt en naar eenzame plaatsen gedreven wordt. Dus ondanks al die stemmen, al die fragmenten, alles waar hij misschien zich op zou kunnen beroemen; het neemt bezit van hem en het maakt hem eenzaam. O, mijn God, Jezus, doe hem alsjeblieft geen pijn. Maar Jezus wil hem geen pijn doen, maar hem wel redden.

En Jezus doet dat op een bijzondere manier. Een verhaal met varkens, waarbij hij toestaat dat de demonen zich daarin nestelen en niet de onderwereld in zouden hoeven gaan, waarna de varkens wel een steile helling afstormt en verdrinkt. Wat moeten we daarmee? Allereerst beter vertalen. Er staat niet de onderwereld, zoals we die kennen uit de Griekse mythologie, maar afgrond. En het ironische is dat Jezus weliswaar toestaat dat de demonen in de varkens huis gaan houden, wat echter betekent dat Jezus alsnog zijn zin krijgt, en de demonen in de afgrond ziet verdwijnen. Stuur hier niet meteen de Partij voor de Dieren op me af. Waar het in dit verhaal om gaat is dat de demonen bezit nemen van onreine dieren en zo hun bestemming krijgen die nodig is om deze man te redden. Deze man zit inmiddels gekleed en bij zijn volle verstand bij Jezus. Wat is er nu met deze man gebeurd? De demonen zijn als het ware uitgegumd in zijn leven. De scheidslijnen tussen alle fragmenten, alle stemmen in zijn leven zijn uitgegumd. En er is één lijn voor in de plaats gekomen. Een rode draad. Jezus trekt een rode draad door het leven van deze man. Een rode draad die, en nu ga ik wel heel erg op in de beeldspraak, ook weer kleren maakt zodat de man niet naakt en kwetsbaar blijft. Alle schommelingen, grilligheid, drukte en breuken in het leven zijn beter te hanteren als er een rode draad door je leven loopt waaraan je ze kan ophangen. Die rode draad is Jezus. Zijn boodschap van liefde en gerechtigheid, zijn verbondenheid met ons door de doop, zijn leven met ons en zijn Geest die ons op weg helpt, is de waarborg dat we niet broos en kwetsbaar geworden door alles wat er in het leven voorvalt en gebeurd is, in fragmenten, in stukken uiteen vallen. Dat is niet makkelijk om aan te nemen, want ergens geeft dat ook een gevoel dat je je leven dus niet op kan hangen aan jezelf, met alle plannen en alle overwegingen en overlevingsstrategieën die daarbij komen kijken. Natuurlijk leef je je eigen leven, maar God die met je meetrekt wil met jou zorgen dat alle delen van je leven bij elkaar blijven en dat je niet bang hoeft te zijn dat als je alle ballen niet in de lucht kan houden of niet kan omgaan met de breuken in je leven tussen verschillende verantwoordelijkheden en met het verleden, jijzelf eraan onderdoor zou gaan. Uiteindelijk is er maar één verhaal, dat van God met jou die tegen jou heeft gezegd: jij bent mijn kind. En we gaan er het beste van maken. En wie en wat er op je pad komt, wie je ook ontvalt of wat er ook uit je handen valt: je staat er niet alleen voor. Als je bang bent dat je leven doodloopt, is er altijd God die zegt: ik ben indertijd met Abraham op weg gegaan naar het beloofde land, om ook jou mee te nemen, om niemand achter te laten en uitzicht te bieden op dat beloofde land. Jij maakt met jouw leven geen bundel losse fragmentjes, die zo vluchtig zijn als twitterberichten, maar je schrijft mee aan de geschiedenis van God en mensen. Ook jij bent een verhaal, en Jezus is de rode draad. Hou die vast, en anders houdt hij jou vast. Zoals Jesaja zegt: ‘Al vragen ze niet naar mij, toch laat ik me raadplegen, en al zoeken ze mij niet, toch laat ik me vinden. Al roept dit volk mijn naam niet aan, toch antwoord ik: ‘Hier ben ik, hier ben ik.’


Zo gaan wij niet verloren, omdat ons verhaal deel uit maakt van Gods verhaal, met Jezus als de rode draad, die ons redt.

maandag 10 juni 2013

Van het paradijs naar de echte wereld - van iPhone naar Fairphone

Al jaren geniet ik van de appel in het paradijs. De iPhone is gewoon dé ideale telefoon. Ja, ik geniet van dat paradijs. Hij weet wat ik wil, en maakt het me heel gemakkelijk. Geen gedoe, werkt altijd. Je kunt er niet inkijken, om bijvoorbeeld de batterij eruit te halen als hij blijft hangen, maar dat doet hij dan ook nooit. Een iPhone vraagt om vertrouwen: geloof me nu maar, ik blijf werken en het jou makkelijk maken.

Maar daar gaat het nu mis tussen de iPhone en mij, in dat vertrouwen. Want ik kan er inderdaad niet inkijken en er ook niet achter kijken. En wie van de appel eet, valt onherroepelijk uit het paradijs in de echte wereld, en ziet dat de belofte van de appel nep is. Zo ideaal is de wereld van mijn mobiele telefoon niet. Het is een dichtgeschroefd en -gelast systeem dat ik niet zie als ik gewoon meega in de stroom van mensen die achter de Apple's en Samsungs van deze wereld aanrennen. Het is een systeem van mensonwaardige arbeidsomstandigheden voor mensen in de metaalmijnen in Afrika, en voor mensen die in China telefoons produceren. Het is ook een systeem van verspilling: een kapotte batterij of een kapot onderdeel betekent een nieuwe telefoon, en dus weer een nieuwe gang door de mensonwaardige en bovendien milieuonvriendelijke productielijn.

Hoe verander je zo'n systeem? Ik hoor je denken: 'Niet'. Nee, de wereld verandert niet in één keer. Maar wel in stapjes, en als je bij jezelf begint. Een kleine groep mensen begon bij zichzelf en voor zichzelf: een eigen bedrijf dat een smartphone gaat maken op een zo'n eerlijk mogelijke manier. Om zo een klein begin te maken, en de grote bedrijven te inspireren om te volgen. Met mineralen uit conflictvrije gebieden. Met goede afspraken over arbeidsomstandigheden. Met doelen voor de lange termijn. Gewoon omdat het kan.

Ik doe mee. Vanmiddag heb ik een Fairphone besteld. Als in oktober de telefoon geleverd wordt leg ik mijn iPhone aan de kant. Het zal even wennen zijn. Het paradijs is mooi. Maar ik leef liever in de realiteit. Daar kunnen we echt iets veranderen en de wereld mooier maken. 

Ik kan natuurlijk mijn telefoon ook helemaal weg doen, maar dan negeer ik dat voor mij en voor vele anderen die telefoon onmisbaar is geworden. Nee, niet omdat ik verslaafd ben, gewoon omdat het een deel van mijn leven is uit gaan maken in de manier waarop ik communiceer, zoals dat voor heel veel mensen ook zo is. Vrome praatjes vullen geen gaatjes. Ik wil met beide benen in deze wereld staan, omdat deze wereld door God is geschapen - en niet door Apple - en Hij zag dat het goed was. En waar de wereld vervallen is in een mensonwaardig en milieuonvriendelijk systeem, moeten we niet kijken naar wat we niet kunnen, maar naar wat we wèl kunnen. 

En dan gaat de wereld weer een beetje meer lijken op het Paradijs zoals het bedoeld was. En inspireren we anderen om daaraan mee te bouwen.

donderdag 30 mei 2013

Vertrouwen in de Geest - preek zondag 26 mei 2013




Geluidsfragment/podcast: via kerkomroep.nl


Afgelopen vrijdag was ik op een studiemiddag over gemeenteopbouw en sociale media. Er waren twee boeken verschenen. Een over gemeenteopbouw, en een over het effect van sociale media op de kerk. En toen het over gemeenteopbouw ging, toen benadrukte Jan Hendriks, misschien kent u hem, dat vertrouwen de grondtoon moet zijn in de kerk. Vertrouwen in God en vertrouwen in elkaar. Niet leven uit angst, omdat mensen wegblijven en de kerk anders ten onder gaat. We leven als kerk zo vaak vanuit doemscenario’s en dat het allemaal alleen maar minder wordt. Vertrouwen daarentegen geeft een positieve kracht aan de kerk. Het gaat niet om vertrouwen dat het wel goed komt vanzelf, want dat weten we niet. Misschien gaat het wel totaal anders dan we dachten. Waar het om gaat is dat vertrouwen ons openstelt naar God en naar elkaar. Vertrouwen gaat uit van liefde. Liefde tot God en liefde tot elkaar. Zoals het grote gebod van Jezus zegt: Heb de Heer uw God lief, en uw naaste als uzelf. Vertrouwen gaat uit van liefde, van leven. Angst daarentegen gaat uit van de dood. Dat het allemaal ophoudt. Dat er geen toekomst meer is.

Zo spreken de teksten vandaag ook over de Geest. De Geest is volgens Spreuken de grondtoon van alles wat leeft. Het is de levenbrengende Geest. Het dragend principe. Zonder adem, zonder lucht, zonder Geest is er geen leven. Niet voor niets is de Geest in het Oude Testament vrouwelijk. De Geest geeft leven, drijft mensen voort, brengt nieuwe dingen tot stand, maakt mensen mooi. Als je het vuur in mensen ontdekt, hoe klein het vlammetje misschien ook is, van waar ze passie voor hebben, waar ze voor gaan, waar ze van houden, dan zie je mooie mensen. Met een glimlach, of ontroering in hun ogen, ontspanning in hun gezicht, of een onrustige passie in hun lijf, waarin ze liever vandaag dan morgen iets gaan ondernemen. Dat is mooi. Zien wat mensen drijft.

En zo zouden we veel meer vertrouwen aan elkaar moeten schenken als het om kerk gaat. Veel meer krediet geven aan elkaar waarom we de kerk en het geloof anders beleven. Wat we graag zouden beleven en waar we naar verlangen. Niet kijken naar wat er niet is, maar wat er wel is, en wat er is te vinden in mensen.

Ja maar, zei iemand in de zaal tegen de schrijver. Staat u nu niet teveel stil bij positieve verhalen? Er zijn ook mensen die weinig beleven in hun geloof, maar vooral ook mensen die negatieve ervaringen hebben met de kerk? En dat is ook zo. Veel mensen raken teleurgesteld in de kerk. En die zijn zowel onder kerkgangers als onder niet-kerkgangers te vinden. Mensen in de kerk raken teleurgesteld omdat ze energie verliezen in plaats van energie krijgen van hun werk in de kerk. Dat er soms wel erg veel vergaderd wordt en moet worden voordat er iets kan gebeuren. Of ‘omdat het altijd dezelfde mensen zijn die het moeten doen’. En er zijn mensen die op afstand zijn geraakt door hoe er met ze is omgegaan, of hoe ze juist niet gezien zijn. Niet iedereen vindt een plekje in de kerk, ondanks of dankzij henzelf. En dat maakt de kerk ook zo lastig. Iemand zei me: de kerk is zo bijzonder omdat je op allerlei andere terreinen in je leven vaak je eigen soort mensen tegenkomt. Op je werk, in clubs en verenigingen. Maar in de kerk zit je allemaal bij elkaar.

Maar dat maakt de kerk tot een hachelijke onderneming. Want niets menselijks is de kerk vreemd. En vind je het dan gek dat Jezus op Pesach in Jeruzalem om zich heen kijkt, en geen vertrouwen had in de mensen die om hem heen stonden. Want: ‘niemand hoefde hem iets over de mens te vertellen, want hij wist zelf wat er in een mens omging.’ Over vertrouwen gesproken… Als Jezus het al niet heeft, hoe zouden wij het dan moeten hebben? Bedenk dat eerst dat Jezus hier net uit de tempel komt, waar hij de handelaren en geldwisselaars uit de tempel gejaagd heeft. Mensen die voor hun eigen hachje zich op heilig terrein begeven om te verdienen aan de dienst die God toebehoort. De kerk is er niet om beter te worden van de mensen die komen bidden, maar om hun bidden te voeden en te dragen, en hen tot dienst in de wereld aan te zetten. Maar zo vaak zijn wij kerk voor onszelf, omdat we het belangrijk vinden dat het door moet gaan zoals het gaat. En dat is ook begrijpelijk, want het is niet altijd zonder strijd tot stand gekomen. Niet alleen de kerkgeschiedenis leert dat, maar ook de kleine geschiedenis van een gemeente, waarin we ook strijden voor wat we belangrijk vinden. Of de samenstelling van een nieuw liedboek. Zo gauw het uitgekomen is na een lang en vloeiend proces, van over en weer praten en zoeken en zingen, ligt er nu een liedboek dat als het uitkomt alweer stolt. En dus bekritiseerd wordt om wat er niet in staat, en verdedigd wordt door wie het samenstelden. Waar is ons vertrouwen dan?

Jezus schenkt weinig vertrouwen aan de mensen om hem heen. Dat klinkt niet erg bemoedigend. En toch geeft hij ons perspectief hoe we dat vertrouwen wel kunnen geven. Want het is duidelijk dat de mensen hem niet begrijpen. ‘Zo was er een Farizeëer, een van de Joodse leiders, met de naam Nikodemus.’ En hij snapt er geen snars van wat Jezus bedoelt als hij zegt dat de mens opnieuw geboren moet worden. Dat kan toch niet? Dat is net zoiets als twee keer hetzelfde geld uitgeven. Dat kan ook niet. Of zeggen in de kerk: dat hebben we al eens geprobeerd en dat werkt niet. Maar wat Jezus bedoelt met opnieuw geboren worden is niet meer van hetzelfde, niet wéér opnieuw het wiel uit te vinden dat niet past. Jezus zegt letterlijk dat de mens ‘van bovenaf’ opnieuw geboren moet worden. Het komt dus niet van onderaf, van hier uit de wereld, van de mensen, dat er niets nieuws kan komen. Nee, het komt van boven. Van de Geest, die waait waarheen zij wil; je hoort haar geluid, maar je weet niet waar ze vandaan komt en waar ze heen gaat.

Vertrouwen begint niet bij mensen. We stellen onszelf en elkaar, en we stellen God teleur. Maar dan moeten we niet in de kramp schieten, ook of zeker niet in de kerk. Want het is de Geest die ons de moed geeft vertrouwen te schenken allereerst aan haar, aan God, maar ook aan de mensen om ons heen. Ja toch. Omdat die levendmakende Geest iets met ieder van ons doet. De Geest die er al was voor we gemaakt werden. Die ons het leven gaf. En die ons aanspoort dat leven te zoeken. Op zoek te gaan naar sporen van de Geest in elkaar. En wie weet wat daarvan komt! Dat weet je niet. De Geest waait waarheen zij wil. Laat je verleiden. Schenk vertrouwen. In elkaar en in God. Wees niet bang. Want Hij heeft ons lief!