dinsdag 12 augustus 2014

Hoe overwint toch weer het goede in alle conflicten? (preek 10 augustus 2014)


Beluister de preek op Kerkomroep.nl (tot zes maanden na de dienst)

De wereld lijkt in brand te staan en meer dan ooit komen de conflicten dichtbij. De wereld is klein geworden. Een vliegramp bracht het conflict in de Oekraïne dichterbij. Het conflict in Gaza zet verhoudingen ook in Nederland op scherp, samen met het conflict in Syrië, waar medegelovigen op de vlucht zijn voor hun belagers, die sympathisanten in Nederland hebben. Wat kunnen we doen? Hoe kan onze houding zijn? De houding van Jona en van Petrus (die over het water probeert te lopen) helpt ons om zicht hierop te krijgen.

In de afgelopen week is in België het begin van de Eerste Wereldoorlog herdacht. Die begon honderd jaar geleden in 1914. Een gruwelijke, zinloze en alles vernietigende oorlog. De Duitse bondspresident, een oud-predikant, herinnerde vol schaamte hoe ook de bibliotheek van Leuven gebombardeerd is. En hoe Duitse intellectuelen daar geen traan om lieten. Zij noemden het bombardement zelfs noodzakelijk te midden van alle andere oorlogsverschrikkingen.

Waarom is dat zo'n belangwekkend detail? Het gaat toch maar om boeken, niet om mensen? Omdat de barbaarsheid van een oorlog zich pas echt laat zien als ook cultuur vernietigd wordt. En niet vanwege dat ene mooie boek of dat ene mooie muziekstuk, maar omdat de cultuur onze wortels zijn. Onze geschiedenis. Ons verhaal. Onze identiteit. Wanneer cultuur wordt uitgeroeid geeft dat aan dat de aanvaller de tegenstander met wortel en tak wil uitroeien. Er mag niets aan hem herinneren. Dan gaat het niet meer om het bereiken van een doel dwars door iedereen heen en ten koste van veel levens die in de weg staan. Dan is de totale vernietiging van een volk, een minderheid, of een religie het doel. En niet alleen de vernietiging van wie nu leeft, maar ook van wie er geleefd hebben. En waar zij voor stonden. Wat ze bij hebben gedragen aan de wereld. Wat ze geloofden.

De geschiedenis herhaalt zich

Anno 2014 lijkt de geschiedenis zich te herhalen in een bijna nog grotere barbaarsheid die je je nauwelijks meer kunt voorstellen.

woensdag 6 augustus 2014

Hoe je als kerk crêpes kunt verkopen - een blik op de kerk

Een gebeurtenis op vakantie deed me ervaren hoe de kerk, ondanks goede bedoelingen en een goede organisatie, geïnteresseerden niet bereikt. Omdat we vasthouden aan onze manier van kerk zijn. Hoe kunnen we onze boodschap buiten de deur van onze kerk verkopen?

Bij aankomst bij een van de vele kastelen aan de Franse Loire valt mijn oog op een wagentje dat crêpes verkoopt. Met jam en met Nutella! Ik neem me voor dat het na de fietstocht er naartoe een goed idee is om voor de bezichtiging van het kasteel eerst een crêpe te bestellen. Mét Nutella!

Nu is het even wachten tot ik geholpen word. Niemand bemant het uitnodigende wagentje. Dan komen er twee obers aan van het nabij gelegen restaurant, maar zij verdwijnen in de houten keet naast het pannenkoekenwagentje waar ze koffie, broodjes en ijs verkopen. Er zijn daar geen klanten, dus ongeduldig als ik ben laat ik weten dat ik er ben. Het duurt even voor de oudste ober wegloopt, langs het pannenkoeken wagentje, en zijn jongere collega bits toeschreeuwt dat er een klant is. Tenminste, zijn mimiek doet mij vermoeden dat hij dat zegt.

Niet geholpen

Inmiddels word ik nog steeds niet geholpen en staan er wel klanten bij de houten keet. Die wèl worden geholpen. Ik raak wat geïrriteerd, hoewel ik mijn vakantiestemming hieraan niet wil opofferen. Maar ik kan het niet laten om tussen twee klanten door aan de balie in mijn beste frans te vragen of hij mij wil roepen wanneer hij tijd voor me heeft. Het antwoord is even kort als duidelijk. Ik moet dáár voor de houten keet in de rij gaan staan en dán zal ik geholpen worden. Oké, enigszins knarsetandend loop ik naar de balie en voor ik wat kan zeggen, zegt de ober, wijzend naar een ander: Deze man was eerst!

Genoeg is genoeg. Ik heb nu al mijn buik vol van deze crêpe. Met Nutella. Ik besluit om onverrichter zake terug te gaan naar mijn tafeltje, waar ik thee aan het drinken was. Thee, die ik kort daarvoor bij een andere collega aan de houten balie had besteld. Dus ik kan de werkwijze uiteindelijk ook wel volgen, hoewel ik hem echt niet expres tegenwerkte. Daar aan de balie bestel je en reken je af; bij het wagentje wordt je crêpe bereid. En ik ben lastig, wordt me omstandig duidelijk gemaakt, want ik bestel niet op de juiste manier.


Hoe gaan wij als kerk om met geïnteresseerden?

Van een afstandje zie ik het pannenkoekenwagentje en de houten keet naast elkaar. En ik zie een beeld van de kerk.

maandag 4 augustus 2014

Je vijand is ook een mens

Na de vliegramp in de Oekraïne sprongen mensen uit hun vel bij beelden van de rebellen tussen de wrakstukken. Hoe kun je over deze mensen denken, zonder de waarheid uit het oog te verliezen? Overwegingen bij Jezus' woorden 'heb uw vijanden lief'.

Dagblad Trouw meldde half juli het overlijden van Albert Hoebe, drager van de Militaire Willems-Orde. Met gevaar voor eigen leven had hij het leven van zijn strijdmakkers gered door de tegenstander te overmeesteren. Zo meldt Trouws website evenals die van andere kranten. Het viel me op dat de papieren Trouw het niet had over de tegenstander, maar over 'de vijand'. Hoeben had tot drie keer toe een granaat naar die vijand teruggegooid en hem uiteindelijk overmeesterd. En ik dacht: 'de vijand?' Ik realiseerde me dat we zo eigenlijk niet meer over tegenstanders praten. Maar dat we dat pas kunnen zeggen na jaren vrede, en dat het in tijden van oorlog heel voor de hand liggend is om zo over de tegenstander te praten.

Op hetzelfde moment werd een vliegtuig neergeschoten in zwaar bevochten gebied in de Oekraïne. 'Moordenaars' kopte de Telegraaf bij de berichten over de rebellen die het toestel met onze landgenoten hadden neergeschoten en die weinig haast leken te maken met een respectvol bergen van de lichamen van de passagiers en hun eigendommen.

Kijk naar de foto; wat zie je?

Sterker nog, de krantenkop 'Moordenaars' viel in het niet bij de verwensingen die klonken bij de foto die over het internet circuleerde. Hierop houdt een separatist een knuffel omhoog bij de wrakstukken. Juist deze knuffel raakte ons in ons hart bij wat we dachten te zien: 'Blijf van de spullen van onze mensen af! Stelletje *~:"<)?&%$@#!'

Totdat duidelijk werd dat de foto misschien iets anders toonde dan we zagen. Een langer videofragment toonde mogelijk dat deze krijgsman juist respect wilde betonen aan de slachtoffers, waaronder zelfs kinderen waren. Kijk maar naar deze knuffel! De man zette daarna zijn pet af en bad, aldus een niet-onafhankelijke bron.

Waarheid is het eerste oorlogsslachtoffer

Wat is waarheid? In een oorlog is waarheid het eerste slachtoffer. Door van de ander de vijand te maken komen we steeds verder af te staan van de waarheid van wat er werkelijk gebeurt. En waar recht over gesproken moet worden. Wat deze foto toont weet ik niet precies. Maar wel hoe gevaarlijk het is om in vijandsbeelden te denken. Omdat het misleidt. En in beide gevallen was wat wij en hij zagen bezijden de waarheid...

Waarom zou ik mijn vijanden liefhebben?

Als Jezus zegt: hebt uw vijanden lief, dan gaat het hem hierom: dat de waarheid in het geding is. Onze vijandsbeelden maken van onze tegenstanders onmensen. Niet-mensen. Barbaren in hun oorspronkelijke betekenis: onbeschaafd en onderontwikkeld, onverstaanbaar ook.

Ik twijfel niet dat deze rebellen schurken, schoften en terroristen zijn. Ze blijven wel mensen. Net als wij. Door van anderen vijandbeelden te maken wordt het onmogelijk om ook maar de mogelijkheid voor te stellen dat je met de tegenstander weer zou kunnen samenleven. Dat zal niet zomaar kunnen, maar toch: we leven maar in één wereld, dus we zullen wel moeten. We zijn allemaal mensen, en in alle mensen zit goed en kwaad, niet alleen in 'de vijand'.

'Heb uw vijand lief' is een oproep om in een tegenstander een mens te blijven zien. En je eigen menselijkheid te blijven zien. Hoeveel pijn, verdriet en leed hij of zij ons ook aandoet. Opnieuw samenleven zal alleen kunnen door de waarheid onder ogen te zien. En die waarheid is er niet bij gediend om van de ander een onmens te maken. Wel om recht te zoeken en te spreken! Zalig de vredestichters, want zij zullen kinderen van God genoemd worden.

vrijdag 18 juli 2014

Daar sta je dan... En het vliegtuig is vertrokken maar nooit aangekomen

's Avonds laat heeft hij even de tijd genomen om op internet een vlucht uit te zoeken. Eindbestemming: Kuala Lumpur. Ik schat hem net zo oud als mijzelf, tweede helft dertig. Geen idee waarom hij daar naartoe wil. Vakantie lijkt me het meest waarschijnlijk. Het is zomer. Lang naar uitgekeken. Misschien lang voor gespaard. In ieder geval verdiend. Zo stel ik me dat tenminste voor.

De man vertelt aan de NOS-verslaggever dat hij die avond niet had kunnen boeken. Creditcard niet bij de hand of zo, denk ik dan maar. De volgende ochtend was de laatste stoel al bezet. Balen. Want het was zo'n ideale vliegtijd, met een mooie vroege aankomst op de plaats van bestemming. Alleen zou hij hem nooit gehaald hebben...

Alle verslaggevers en analisten hoor ik niet meer. Ik blijf even bij deze man hangen. Een klein verhaal, dat steeds groter wordt als ik het me inbeeld. Een boekingssite toont een lijst vol met keuzen. Een lijst waar je normaal de beste koop uit kiest, maar die nu een loterij bleek, of meer nog: een Russische roulette...

De dans ontsprongen 
En ik denk aan die man, en aan zo vele anderen die de dans ontsprongen. Misschien een zieke stewardess, of een man, misschien een heel gezin zelfs, dat in de file stond of om een andere reden zijn vlucht mistte. Een heel drama in die auto zou het geweest zijn, en een enorme opluchting achteraf. Of misschien is er een student, die geen beurs kreeg om ook met die andere honderd AIDS-wetenschappers naar Australië te gaan. Maar ik denk ook aan die vrouw of man, die wèl die laatste stoel boekte. In plaats van die man op televisie. Zou hij misschien, hoe onterecht ook, zich schuldig voelen?

We hebben het leven niet in de hand. En op zo'n moment lijkt het echt een loterij te zijn. Is het inderdaad een speling van het lot? Of ligt toch ons leven in de handen van God? Ik heb leren geloven dat wanneer ik mijn leven in Gods handen weet, dat niet betekent dat God overal de hand in heeft. Maar wel dat wat er ook gebeurt, er die ontferming, die omarming van God is.

Daarom kan ik bijna tegelijk met een gebed om alle nood in de wereld ook God danken. En nu bij God aankloppen: God, ontferm U! Omarm alle mensen die omgekomen zijn, hun families en vrienden. En alle mensen die rouwen. En niet alleen hen, maar ook alle naamlozen overal ter wereld, die dagelijks in nog grotere aantallen zinloos én naamloos omkomen. God, ik dank u voor het leven. Hou het, ook in de nood en in de dood, in uw hand geborgen.


zondag 13 juli 2014

Hoe afhankelijk ben jij van alles wat moet? (preek 6 juli 2014)


Beluister de preek op Kerkomroep (tot zes maanden na publicatie)

Het is inmiddels volop zomer. Velen zijn al met vakantie gegaan. En als straks de scholen ook vakantie hebben dan is het echt zomervakantie. Allerlei alledaagse dingen gaan even voor kortere of langere tijd op een lager pitje. Soms moeten dingen nog snel af, maar daarna rennen we eens even wat minder hard. En of het dan die ene dag op het strand, of een paar weken weg is; het staat dan in het teken van even niets moeten...

Kennelijk moeten we nogal veel. Ja, ga maar na: naast werk en school hebben we allerlei verplichtingen. En als je gepensioneerd bent of de kinderen uit huis zijn vragen velen zich af en toe af hoe ze dat werk en die opvoeding er nog bij deden. We moeten veel. Niet iedereen heeft de luxe om even niets te moeten. Sommige dingen gaan gewoon door. Denk maar aan mensen die voor een naaste zorgen. En niet voor elke ouder is de zomervakantie een even grote ontspanning, met zes of zeven weken je kinderen thuis. En toch is dat wel ons ideaal: even niets moeten.

Juiste balans?
Vandaag vraag ik me af of dat de juiste balans geeft? Door naast de langere tijd waarin we van alles moeten, een kortere tijd te zetten waarin we even niets moeten. En waarom vraag ik me dat af? Omdat ik denk dat wanneer het in de bijbel over onze bevrijding gaat, dat toch gaat over ons hele leven. En niet alleen over onze momenten dat we even niets moeten. En: dat die bevrijding niet inhoudt dat we even niets moeten, maar dat we er niet door geleefd worden. Waardoor ons hele leven bevrijd is. Dan vinden we werkelijk rust. Zonder dat het vakantie hoeft te zijn.

Waar ga je voor? Macht of eigenwaarde?
Laten we eens even kijken hoe de bijbelverhalen van vandaag daarover spreken.

zaterdag 5 juli 2014

Voor iedereen een medaille!

Wat een fantastische sportzomer voor alle sportliefhebbers! Eerst het WK hockey in eigen land. Nu het WK voetbal, dat we natúúrlijk gaan winnen. En straks als vaste prik Wimbledon en de Tour de France. Heerlijk om naar te kijken. En het inspireert veel mensen ook om zelf te gaan sporten.

Het nut van sporten heb ik altijd een beetje in twijfel getrokken, zal ik eerlijk zeggen. Je krijgt er maar blessures van. Zelf was ik geen held bij gym. Bang voor de bal en hoogtevrees in de klimtouwen en klimrekken. En ik ben door nuchtere ouders opgevoed die zeiden dat het vooral belangrijk was gezond te eten en normaal te bewegen. Gewoon bewegen. En als je niet meer beweegt, nou ja, dan merk je het wel...

Toch ben ik ook wel door schade en kilo's wijzer geworden dat iets meer dan normaal bewegen toch ook wel gezonder is. En dat bewegen en sporten vooral ook goed is voor je geestelijke gezondheid. Als je continu maar bezig bent, of juist helemaal niet, dan verlies je nog wel eens je doel uit het oog. Als alles om je heen druk is, lijkt het soms alsof je nooit je doel bereikt. En dat alles wat je doet slechts een slag in de lucht is.

Daarom is het ook goed om je kop fris te houden en te leven als een sporter. Dat betekent niet meteen dat je deze zomer de halve marathon moet kunnen lopen, of dat je niet meer die sportfanaat vanaf de bank mag zijn. Leven als een sporter betekent dat je je leven richt op een doel. Op iets dat je belangrijk vindt. Kinderen, vriendschap, zorg, of iets anders waarin je iets wilt betekenen. Ieder mens kan iets betekenen. Hoe maak jij het verschil?

Denk niet te snel: dat kan ik niet. Het gaat er niet om iets onmogelijks te bereiken. Ga voor wat je wel kunt bereiken. Wat je waardevol vindt. Want ieder mens kan iets betekenen. De pauzes in de sportzomer geven misschien wat rust om eens stil te staan bij wat jij belangrijk vindt. Misschien ben je dat door drukte of andere omstandigheden wat uit het oog verloren. Ga er dan voor. Als een sporter. Kies een doel, waarin je wilt scoren. Dat betekent dat het nodig zal zijn jezelf te beheersen. Niet omdat andere dingen niet zouden mogen. Iemand anders beheerst jou niet, je beheerst jezelf. Omdat je je wilt richten op jouw zelfgekozen doel.

Als je zo leeft als een sporter, dan put je jezelf niet uit, maar ga je voor goud. En dan ligt er bij de finish voor iedereen een medaille klaar! Een fijne (sport)zomer voor iedereen!

Deze blog is gebaseerd op deze bijbeltekst.

Deze column is gepubliceerd in de Wijkkrant van 5 juli 2014.

Maak van Zwarte Piet geen Kop van Jut!

Terwijl het bijna dertig graden is, barsten op de sociale media de reacties los op de uitspraak van een VN-commissie dat Zwarte Piet niet kan. Koren op de molen van diegenen die een rechtszaak wonnen in Amsterdam. De rechter zei dat de burgemeester in zijn afweging om de Sinterklaasintocht toe te staan ook mee had moeten nemen dat het verschijnen van Zwarte Piet een inbreuk kan zijn op het privé leven van mensen. Jammer van alle commotie. En ik wilde er snel vanaf zijn met een korte reactie gisteren. Strekking: er wordt een probleem gemáákt van Zwarte Piet.

Daar sta ik nog steeds achter, maar ik voorzie ook een tegenreactie: dat discriminatie wel degelijk een probleem is in Nederland. En dat heb ik gisteren ook gezien. Op de sociale media herhaalde de onschuldige ogende woordspeling zich geregeld: 'We stoppen met hulp aan Afrika. Als wij geen Zwarte Piet meer mogen hebben, spelen wij ook niet meer voor Sinterklaas.' Lollig bedacht, maar velen hebben niet door wat ze werkelijk zeggen. Want dit kan natuurlijk niet. Omdat het blootlegt waar de tegenstanders van Zwarte Piet tegenaan lopen. Dat huidskleur en uiterlijk aangegrepen wordt om mensen weg te zetten. Een collega van mij vertelde op Twitter dat haar zoontje, een 'halfbloedje' zoals ze zelf zei, op het voetbalveld te horen kreeg van een ander kind: 'Ga terug naar je eigen land!'.

Ga terug naar je eigen land? Het kind is hier geboren, uit twee Nederlandse ouders! Maar dit is wel de sfeer die ontstaat, waar allerlei Nederlanders van niet-Nederlandse afkomst last van hebben: 'Ga terug naar je eigen land!' Dit is hun land! Dus die mensen die tegen Zwarte Piet te hoop lopen wonen ook niet in Afrika; dat zijn ook gewoon Nederlanders. Maar velen van hen ervaren dat ze niet voor vol worden aangezien. En dat is een probleem.

Maar Zwarte Piet is dat niet. Zwarte Piet wordt nu onterecht als kop van jut gebruikt om een dieper liggend probleem aan de kaak te stellen. Onterecht, omdat Zwarte Piet geen buitenlander is, of althans niet minder dan Sinterklaas, hij een vrolijke clown is, een kindervriend. Geen geknecht persoon, maar een fantastische figuur in het spel dat Sinterklaas heet. Hij is zwart ja, maar Sinterklaas is ook geen bisschop meer.

Laat Zwarte Piet alsjeblieft met rust. Het is strategisch ook een domme actie, als je juist discriminatie aan de orde wil stellen. Het zet mensen scherper tegenover elkaar. We horen bij elkaar, en Zwarte Piet ook!

Lees ook: 'Sint is allang geen bisschop meer; en Zwarte Piet geen slaaf- Grow up; of eigenlijk liever niet!'